PSİKOLOJİK DANIŞMANLARIN MESLEKİ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK
DANIŞMANLIK İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELERİ VE UYGULAMALARI (*)
COUNSELORS’ THOUGHTS AND PRACTICES RELATED TO CAREER
GUIDANCE AND COUNSELING
Fidan Korkut(**)
Özet: Bu araştırmanın ilk amacı ilk ve orta öğretim kurumlarında ve Rehberlik Araştırma Merkezi’nde çalışan
psikolojik danışmanların mesleki rehberlik uygulamaları ile ilgili düşündüklerini ve yaptıklarını ortaya koymaktır. Diğer
amaç ise psikolojik danışmanların yaş, cinsiyet, kıdem, çalışılan kurum, mezun olunan program, lisans ya da lisans üstü
eğitime sahip olma değişkenlerine göre görüşlerinde farklılık olup olmadığını saptamaktır. Bu amaçla Ankara’nın ilçelerdeki
RAM’lar aracılığı ile 141 psikolojik danışmana araştırmacı tarafından geliştirilen bir anket yollanmıştır. Anket sonuçlarına
göre psikolojik danışmanların dörtte biri mesleki rehberlik konusunda hiçbir ders almamıştır. Psikolojik danışmanların sadece
üçte biri bu hizmetin yaşam boyu olduğunu düşünmektedir. Demografik değişkenler açısından bakıldığında kadın psikolojik
danışmanlarla, genç olanların mesleki rehberlik konusunda daha duyarlı oldukları bulgusu elde edilmiştir. Psikolojik danışma
ve rehberlik/ eğitimde psikolojik hizmetler programlarından mezun olanlarla olmayanlar arasında bir fark bulunmamıştır. Bir
başka bulguya göre psikolojik danışmanlar en fazla internetten yararlanmakta ve mesleki rehberlik konusunda programlara ve
ölçeklere gereksinim duymaktadırlar.
Anahtar sözcükler: Psikolojik danışman, mesleki rehberlik, kariyer danışmanlığı, danışman eğitimi
Abstract: The first purpose of this research was to investigate school counselors’ thoughts and practices about
career guidance and counseling. The second purpose was to understand if there are any differences among counselors with
respect to their age, gender, working years, working schools or Guidance Research Centers (GRCs), graduated program and
having bachelor’s or master’s degree. For this purpose, a questionnaire developed by researcher was sent to 141 counselors
via GRCs around Ankara. According to results %25 of counselors did not take any career counseling course. Just one third of
them thinks that career counselor services prolong life long. Taking demographic variables into consideration, it was found
that female counselors and younger counselors are more sensitive to career guidance and counseling. No differences were
found between counselors who graduated counseling or related programs and the ones who did not. According to another
finding, counselors mostly obtain information support from the internet. Additionally they need some programs and scales
about career guidance and counseling.
Keywords: school counselors, vocational counseling, career counseling, counselor education
1. GİRİŞ
Psikolojik danışma hizmetleri farklı kurumlarda da verilebilen hizmetler olsa da ülkemizde
ağırlıklı olarak okul sisteminde verilmektedir. Türkiye’deki psikolojik danışmanların çok büyük bir
kısmı okul sisteminde çalışmaktadır ve onlardan genellikle eğitsel rehberlik çalışmaları ile mesleki
rehberlik çalışmaları yapmaları beklenmektedir. Mesleki rehberlik (Vocational Guidance), kavramı
1970’li yıllarda kariyer rehberliği ve psikolojik danışmanlığı (Career Guidance and Counseling) olarak
anılmaya ve daha fazla yaşam boyu verilen bir hizmet olarak ele alınmaya başlamıştır (Herr ve
Cramer, 1996). Son yıllardaki akademik yayınlarda da mesleki rehberlik yerine kariyer danışmanlığı,
kariyer gelişimi gibi kavramlara (Gibson ve Mitchell, 1995; Gysbers, Heppner ve Johnston, 2003;
Peterson, Sampson ve Reardon, 1991; Schmidt, 2003; Sharf, 2006) giderek daha fazla rastlanmaktadır.
Ülkemizdeki üniversitelerde okutulan bu alandaki lisans ve lisansüstü dersler mesleki rehberlik (Örn.
Hacettepe Üniversitesi), meslek danışmanlığı (Örn. Ankara Üniversitesi), mesleki gelişim (Örn.
Boğaziçi Üniversitesi), mesleki rehberlik ve danışmanlığı (Örn. Ege Üniversitesi) kariyer gelişimi
(Örn. ODTÜ) gibi farklı adlarla anılmaktadır. Bunun yanında Ankara Üniversitesinde açılan bir
(*) Bu makale 3 Mayıs-4 Haziran 2005 tarihlerinde Turgu Mureş, Romanya’da gerçekleştirilen I. Career Counseling and
The Global Labor Market konulu kongrede sunulan bildirinin genişletilmiş halidir.
(**) Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi, korkut@hacettepe.edu.tr
F. Korkut / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi 32 [2007] 187-197
188
yüksek lisans programının adı da İnsan Kaynakları ve Kariyer Danışmanlığı’dır. Bir kavram birliği
olmadığı ve ülkemizde daha fazla kabul gördüğü için bu makalede kariyer rehberliği ve psikolojik
danışmanlığı kavramını temsil etmek üzere sıklıkla mesleki rehberlik kavramı kullanılacaktır.
Kariyer danışmanlığı, sıklıkla psikolojik danışmanların bireylere kendilerini anlamaları ve
günlük yaşamlarındaki amaçları bulmaları, potansiyellerini yerine getirebilmelerine izin verecek
mesleki kararlarını belirgin hale getirmesine yardım etmeleri biçiminde tanımlanmaktadır (Niles,
2003). Özellikle ABD’de kariyer danışmanlığı yüksek lisans derecesiyle elde edilen bir unvandır.
Ülkemizde ise neredeyse bütün Psikolojik Danışma ve Rehberlik/Eğitimde Psikolojik Hizmetler
Anabilim dalı programlarında zorunlu ya da seçmeli statüsünde en az bir mesleki rehberlik ya da
meslek danışmanlığı dersi okutulmaktadır. Bunun dışında ülkemizde doğrudan belli bir danışmanlık
alanına ilişkin lisansüstü program olmadığı için (Korkut, 2006) mesleki rehberlik ile ilgili bir lisans
üstü programı da yoktur. Ancak Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi’nde 2004 yılında
kurulan İnsan Kaynakları ve Kariyer Danışmanlığı ile ilgili yüksek lisans programı varsa da bir yıllık
ve tezsiz olan bu yüksek lisans programında verilen on dersten sadece üç tanesi kariyer danışmanlığı
ile ilgilidir (Ankara Üniversitesi, 2004). Bahçeşehir Üniversitesi ise sadece mesleki rehberlik alanında
200 saat eğitim veren bir yıllık Kariyer Geliştirme Danışmanlığı adında bir sertifika programına 2005-
2006 yılında başlamıştır (Bahçeşehir Üniversitesi, 2006). Sonuç olarak bu konudaki eğitimler henüz
gelişmektedir.
Ülkemizde mesleki rehberlik ile ilgili başlıca kurumlar Türkiye İş Kurumu (IŞKUR), Milli
Eğitim Bakanlığı (MEB), üniversiteler, özel sektör, ticaret birlikleri, iş ve işveren dernekleri ile bazı
sivil toplum örgütleri olarak sıralanabilir. MEB dikkate alındığında okullarda psikolojik danışmanlar,
sınıf rehber öğretmenleri ve RAM’larda çalışan psikolojik danışmanlar bu işi gerçekleştirmektedirler
(Akkök ve Watt, 2003). Bu konuda en büyük iş okulda ya da dershanelerde çalışan psikolojik danışmanlara
düşmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2001 yılında çıkarılan Rehberlik ve Psikolojik
Danışma Yönetmeliğinin 8. maddesinde meslekî rehberlik ile ilgili olarak “eğitim sürecinde her
öğrenciye; meslekî tercih yapması, kendine uygun mesleğe yönelmesi, iş yaşamına ve mesleğe hazırlanması
için gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir” denmektedir (Resmi Gazete,
2001). Okul psikolojik danışmanlarının rolü tarihsel olarak bakıldığında mesleki bilgi verme ve rehberlik
sağlamaktan öğrencilerin kişisel, sosyal, eğitimsel ve mesleki gereksinimlerini gidermeye doğru
evrim geçirmiştir (Bailey, Henderson, Krueger, ve Williams, 1998). Türkiye’de de benzer biçimde
başlasa da ülkemizdeki okul psikolojik danışmanlar sıklıkla Malezya’daki gibi bazı ülkelerdeki
uygulamalar benzer olarak (Pope, Musa, Singaravelu; Bringaze ve Russell, 2002) öğrencilere mesleki
keşif ve seçim için yardım etmek biçiminde işlev görmektedirler. Okul psikolojik danışmanları
özellikle sekizinci ve on birinci sınıf öğrencilerine bu konuda fazla eğitim almadıkları halde Orta
Öğretim Kurumları Sınavı (OKS) ve Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS) konusunda yardım ederek mesleki
rehberlik yapmaktadırlar. Özellikle ÖSS’den önce meslek rehberlik hizmetlerinin verilmesi büyük
önem taşımaya başlamıştır. Son yıllarda ÖSS’ye giren gençlerin sayısındaki artış konunun önemini
daha da artırmaktadır. Kısaca 10 yıllık aralıklarla özetlenirse 1974 yılında sınava başvuran sayısı
229.906, yerleştirilenlerin sayısı 37.271 iken, 1984 yılında bu sayı sırayla 436.165 ve 148.766 olmuş;
1994 yılında 1.249.695 ve 370.826 olarak gerçekleşmiş ve 2004 yılında ise rakamlar 1.786.883 ve
574.867 biçimde elde edilmiştir. 2005 yılındaki sayılar...

Devamı için [Linkleri görebilmeniz için üye olmanız gerekmektedir.. Buraya Tıklayın ve üye olun]